| [Teksten] |
Een bizar verhaal handelt over bijgeloof in het middeleeuwse Bretagne en speelt zich af in de Noord-Bretonse stad Tréguier (Côtes-d'Armor). De concept van het verhaal is hekserij. Een zekere heer Penfeunteun kreeg het gerucht te horen dat zijn enige dochter, waar hij erg trots op was, een 'kind van was' had gemaakt, die zich negen maanden bij zich droeg. Door deze regelmatig met naalden te doorsteken en in het vuur te houden, wilde zij door middel van magie, haar vader langzaam van kant maken. Daarbij kreeg zij ook nog eens hulp van een afvallige priester, die het 'kind van was' in het maanlicht voor honderd kronen had gedoopt. Om het gerucht te ontzenuwen vroeg hij aan zijn dochter de sleutel van de kast en koffer, die zij weigerde te geven, waarop Penfenteun overging tot het openbreken ervan met een bijl. Daar vond hij, in de koffer, het 'kind van was', omwikkeld met een laken, samen met de honderd kronen voor de priester.
Tot zijn groot verdriet deed hij aangifte. Zijn dochter, de meter en peter, alsmede de priester werden gearresteerd. De eerste drie kwamen samen met het kind van was op de brandstapel. De priester werd geëxcommuniceerd en direct daarna onthoofd. De oude heer trok zijn blonde haren uit zijn hoofd toen hij zag dat zijn enige dochter op de staak verbrandde. Luzel verkreeg de eerste versie van zijn vriend M. Prosper Proux, die het lied had verzameld in Plouigneau, in de omgeving van Morlaix.
Ar bugel koar(Gwes kenta)Alc'houeza kloz dor o iliz, Na vije ket ur bugel-koar Bet badezet en skeud al loar. Ar Vagerez a c'houlenne euz 'nn aotrou Penfeunteun, un de: - Mar plij ganec'h, d'inn lavaret Euz a be-lec'h a zistroet? - - Distreiï a rann euz ar ru-vraz, O preena ur zaë satinn-glaz, Brodet en-dro gant neud-arc'hant, Dam fenherez, ur plac'hik Koant. - - Ma klewfac'h ar pez 'ouzonn-me, Bikenn hi zaë na lakafe; Bikenn hi zaë na lakafe, Hag ho taoulagad n'hi gwelfe. Ho merc'h 'deuz gret ur bugel-koar, 'Wit ho kas diwar ann douar: Ur bugel-koar hi deveuz gret Ewit ho kass prim d'ar vered! Douget hi deuz-han nao miz-kloz Etre hi c'hinviz hag hi broz; Douget hi deuz-han 'n pad nao miz Etre hi broz hag hi c'hinviz. - An aotrou koz, p'hen euz klewet, D'ar ger buhan 'zo diredet: - Roït, ma merc'h, ho alc'houezou, Wit ober mez d'ar gwall-deodou! - Ar benherez, pa deuz klewet, Ter-gwes d'ann douar 'zo kouezet; Ter-gwes d'ann douar eo zemplet, Hi lez-vamm hi deuz-hi zavet; Hi lez-vamm hi deuz-hi zavet, Ha d'ez-hi a deuz lavaret: - Roït d'ho tad ann alc'houeou, Ma vo gret mez d'ar gwall-deodou. - - Alc'houez ann armel 'm euz kollet, Alc'houez an arc'h am euz torret; Alc'houez an arc'h am euz torret, Me n'am euz ken alc'houez abed. - 'Nn aotro Penfeunteun kounnaret, En ur vouc'hal a zo kroget; An arc'h kerkent hen euz draillet, Ar bugel-koar a zo kavet. En ul lienn ez oa paket, Ha gant-han ur ialc'h a gant-skoed, Ewit reï d'ar belek diboel Hen doa badezet ar bugel. Ter-gwes ann dez hi hen zave, Ter-gwes ann dez hi hen broude; Pa vroude 'nn ez-han gant spilhou, E save pistig d'ann aotrou: Pa hen broude gant spilhou-braz, En he galon a skoë gloaz; Pa dome 'nn ez-han euz ann tan, Ann aotro a ie moan-euz-moan. III 'Nn aotro Penfeunteun a lare D'he benherez, neubeud goude: -Deiz-sul, goude ann ofern-bred, Ma fenherez, c'hui 'vo losket!- -O ia ma zad, losket a vinn, Me dougo keuneud d'am loskin. - Nann, ar c'heuneud na zougfet ket, Rak en ur c'harr c'hui 'vo douget.- IV Ar bugel-koar, ar benherez, Ar paeron hag ar vaeronez, Ho fewar ez int bet losket Dirag ann holl bopl dastumet; Dirag an holl bopl dastumet, Ho fewar ez int bet losket, Ar belek iaouank disakret, Ha kerkent goude dibennet! An aotro-koz a ouele stenn, Hag a ziframme he vleo-gwenn, O welet he verc'h o leski, Pa n'hen doa bugel nemet-hi! |
L'enfant de cire(Première version)Tenir bien close la porte de leur église, Un enfant de cire n'y aurait pas Eté baptisé au clair de la lune. La nourrice demandait, Un jour à monsieur de Penfeunteun: - Dites-moi, s'il vous plaît, D'où vous revenez ? - - Je reviens de la grande rue, Je reviens d'acheter une robe de satin bleu, Brodée tout autour avec du fil d'argent, Pour ma penhérès(1), la charmante fille. - Si vous entendiez ce que je sais, moi, Jamais elle ne mettrait cette robe; Jamais elle ne mettrait cette robe, Ni vos yeux ne la reverraient. Votre fille a fait un enfant de cire, Pour vous faire partir de dessus la terre; Elle a fait un enfant de cire, Pour vous envoyer promptement au cimetière Elle l'a porté neuf mois entiers Entre sa chemise et sa jupe; Elle l'a porté pendant neuf mois Entre sa jupe et sa chemise. - Le vieux monsieur, entendant cela, Est accouru vite à la maison : - Ma fille, donnez-moi vos clefs, Pour que les mauvaises langues soient confondues! La penhérès, à ces mots, Est tombée trois fois à terre; Trois fois à terre elle est tombée, Et sa marâtre l'a relevée Sa marâtre l'a relevée Et lui a parlé ainsi : - Donnez vos clefs à votre père, Pour que les mauvaises langues soient confondues. - La clef de mon armoire, je l'ai perdue, La clef de l'arche, je l'ai cassée; La clef de l'arche, je l'ai cassée, Et je n'ai aucune autre clef. - Monsieur de Penfeunten, courroucé, A saisi une hache; Il a mis l'arche en pièces, Et l'enfant de cire a été découvert. Il était enveloppé de langes, Et avec lui était une bourse de cent écus, Pour donner au prêtre sacrilège Qui avait baptisé l'enfant. Trois fois par jour elle le levait, Et trois fois par jour elle le piquait; Quand elle y enfonçait des épingles, Monsieur avait des points de côté; Quand elle y enfonçait de grandes épingles, Il éprouvait une douleur au coeur; Et quand elle le chauffait au feu, Monsieur maigrissait, maigrissait III Monsieur de Penfeunteun disait A sa fille unique, peu après : - Dimanche, après la grand'messe, Penhérès, vous serez brûlée! - - Oui, mon père, je serai brûlée, Et je porterai moi-même le bois - Non, vous ne porterez pas le bois, Car vous serez conduite sur une charrette. IV L'enfant de cire, la penhérès, Le parrain et la marraine, Tous les quatre ont été brûlés, Devant tout le peuple assemblé: Devant tout le peuple assemblé, Tous les quatre ont été brûlés; Le jeune prêtre a été désacré, Puis aussitôt il a eu la tête coupée. Le vieux monsieur pleurait dru, Et s'arrachait les cheveux blancs, En voyant brûler sa fille, Car il n'avait d'autre enfant qu'elle! (1) penhérès = fille unique. |